بیماری سوزش دهان: علت و درمان

بیماری سوزش دهان (BMS) یک مشکل رایج اما پیچیده است که باعث می شود افراد بیمار احساس سوختگی و سوزش دهان و زبان و لب و زبان و گلو و لثه (و گاهی اوقات در تمام دهان و دور دهان) خود داشته باشند. در این رابطه اغلب علائم آشکار از التهاب وجود ندارد و علت سندروم می تواند دلایل متعدد باشد که از یائسگی تا مشکلات روانی و نیز فقر ویتامین را شامل می شود. این بیماری بطور تقریبی 5 درصد مردم آمریکا را تحت تاثیر خود قرار می دهد و معمولاً در بین افراد بالاتر از 60 سال مشاهده می شود. با وجودی که هر دو جنس زنان و مردان مستعد ابتلا به سندروم سوزش دهان هستند، با این وجود این مشکل بیشتر در بین زنان پیر مشاهده می شود (بین 18 تا 33 درصد از زنان پس از یائسگی به این سندرم می شوند). این سندروم همچنین درد زبان و درد دهان نیز نامیده می شود. سندروم سوزش دهان یک شکل از سرطان نیست و نمی تواند عامل سرطانی محسوب شود.

علائم و نشانه ها

درعمل مجموعه متنوعی از علائم با سندروم سوزش دهان ارتباط دارند. علامت اصلی این بیماری احساس سوزش است که می تواند به صورت ملایم یا جدی در دهان و گلو و لب ها و زبان و دور دهان وجود داشته باشد. بسیاری از بیماران حالت خود را با اصطلاح «سوختگی» توصیف می کنند. سایر علائم مربوط به این مشکل می تواند شامل خشکی دهان یا مزه تند یا تلخ باشد. بیماران مبتلا به این مشکل اغلب بیان می کنند که درد آنها تدریجی و فوری است و با گذشت زمان تشدید می شود. این مشکل می تواند بر خوابیدن فرد نیز اثر گذار باشد. ناراحتی و عدم آرامش همراه با بیماری سوزش دهان می تواند باعث تغییرات در حالت فرد، کج خلقی، تشویش و نیز افسردگی شود.

علل و علت

دلیل دقیق سندروم سوزش دهان مشخص نیست. در 30 درصد موارد علت این بیماری مجموعه ای از شرایط موجود است که می تواند بر سلامت دهان تاثیر گذارد. برخی شرایط تاثیرگذار در این حالت می تواند یائسگی، دیابت،  فقر آهن، روی، فولات، ویتامین B1، ویتامین ریبو فلاوین، B6، B12 و عوارض ناشی از درمان سرطان همچون رادیودرمانی و شیمی درمانی باشد.

در اکثر موارد، هیچ تشخیص خاصی برای شناسایی مشکل وجود ندارد. علائم سندروم سوزش دهان می تواند در نتیجه خشکی دهان، وارد کردن ضربه و فشار به زبان، سایش دندان ها به یکدیگر (دندان قروچه)، سوزش یا قرارگیری نادرست دندان های مصنوعی در دهان، و برفک دهان (یک عفونت قارچی که با زخم های سفید در دهان همراه است) ایجاد شود. بعضی از تحقیقات انجام شده در این زمینه نشان می دهند مشکلات عصبی و آسیب های احتمالی مربوط به آن، عوامل روانی به خصوص افسردگی و تشویش، آلرژی، رفلکس اسیدی، و مصرف داروهایی که می توانند باعث خشکی دهان شوند علت ابتلا به سوزش دهان هستند. به هر حال برای فردی که به این بیماری مبتلا است مشاهده بیش از یک علت برای ایجاد درد یا اینکه نتوان هیچ علتی را برای مشکل مشاهده کرد، مسئله ای عادی و طبیعی محسوب می شود. به هر حال در حدود یک سوم بیماران مبتلا به سوزش دهان بیان می کنند که این علائم در ابتدا به صورت کوتاه پس از استفاده از روش های درمانی دندانپزشکی، ابتلا به بیماری یا مصرف دارو ایجاد شده است. این سندرم مسئله ای غیر عادی نیست. به هر حال، خطر ابتلا به این بیماری در صورت وجود شرایط زیر بیشتر خواهد بود:

  • اگر شما زن هستید
  • یائسگی
  • اگر شما در دهه 50، 60 یا حتی 70 سالگی عمر خود می باشید

بیماری سوزش دهان معمولاً به صورت ناگهانی شروع می شود و در این رابطه عاملی که نشان دهنده ایجاد مشکل باشد، مشاهده نمی شود. با این وجود بعضی مطالعات پیشنهاد می دهند که عوامل خاص می توانند خطر ابتلا به سندروم سوزش دهان را افزایش دهند. این عوامل خطر می توانند شامل موارد زیر باشند:

  • عفونت دستگاه تنفسی فوقانی
  • استفاده قبلی از روش های درمانی دندان پزشکی
  • واکنش آلرژیک به مواد غذایی
  • مصرف داروهای خاص
  • آسیب وارد شدن در طول رویدادهای روزمره
  • استرس
  • تشویش
  • افسردگی

تشخیص

14

تشخیص سندرم سوزش دهان دشوار است زیرا این مشکل می تواند ریشه در تعدادی از شرایط مختلف فیزیکی یا روانی داشته باشد. به همین دلیل مهم است که شما با دندانپزشک یا پزشک خود برای تجویز یک برنامه درمانی مناسب صحبت کنید. دندان پزشک شما فرآیند درمان را با بررسی سابقه درمانی و سوال درباره علائم بیماری شما شروع می کند. در این مرحله پزشک احتمالاً به دنبال عوامل دهانی ایجاد کننده مشکل، همچون برفک دهان با استفاده از نمونه برداری یا ابزارهای مخصوص می باشد. علاوه بر این پزشک ممکن است به دنبال یافتن علائم خشکی دهان باشد. با این وجود به دلیل این که  سندرم احساس سوزش دهان در نتیجه بسیاری از عوامل مختلف ایجاد می شود، دندان پزشک ممکن است شما را به یک پزشک عمومی یا متخصص برای انجام آزمایش های اضافی بر روی خون، آلرژی، کبد یا تیروئید معرفی کند.

درمان

درمان سوزش دهان بستگی به شرایط بیمار و علت ایجاد مشکل دارد. اگر علت بیماری سوزش دهان مربوط به مشکلات دهان باشد، دندان پزشک می تواند از روش های مختلف برای بهبود بیمار استفاده کند. برای دهان خشک، دندان پزشک ممکن است به شما توصیه کند مایعات بیشتری بنوشید یا داروهایی را برای شما تجویز کند که باعث تحریک ترشح بزاق در دهان می شود. در صورت ابتلا به برفک امکان درمان آن از طریق داروهای ضد قارچ دهانی همچون نیستاتین یا فلوکونازول وجود دارد. اگر مشکل مربوط به دندان های مصنوعی است، دندان پزشک می تواند اصلاحات لازم را بر روی دندان مصنوعی برای رفع مشکل انجام دهد یا در صورت نیاز دندان های مصنوعی قدیمی را با دندان های مصنوعی جدید جایگزین نماید. استفاده موضعی از کپسایسین که یک ماده طبیعی است و در فلفل قرمز یافت می شود،  می تواند به تسکین برخی بیماران مبتلا به سوزش دهان و زبان کمک فراوان کند.

اگر دندان پزشک شما تشخیص دهد که هیچ شرایط دهانی وجود ندارد که باعث سوزش دهان شده باشد، احتمالاً شما را به یک پزشک خانواده یا پزشک متخصص برای بررسی مشکل معرفی می کند. در این صورت پزشک درمان شما را با آزمایش کامل خون شروع می کند که بهترین حالت برای شروع درمان است. اگر پزشک تشخیص دهد که یائسگی علت بیماری سوزش دهان و زبان می باشد، از هورمون درمانی می توان برای بهبود استفاده کرد. علاوه بر این روش های درمانی، داروهای دیگری نیز هستند که می توانند به رفع مشکل و درمان شما کمک نمایند. علاوه بر روش های درمانی و داروهای تجویز شده، برخی اقدامات نیز وجود دارند که شما انجام آنها می توانید به بهبود علائم مشاهده شده کمک کنید. احتمالاً با انجام این فعالیت ها شما می توانید ناراحتی های مزمن سختگی و سوزش دهان و زبان خود را بطور چشمگیر کاهش دهید:

  • نوشیدن بیشتر مایعات می تواند به کاهش احساس خشکی دهان کمک کند، اما در این رابطه نباید از نوشیدنی های حاوی کربونات استفاده کرد.
  • از تنباکو یا سیگار استفاده نکنید.
  • از مصرف الکل یا نوشیدنی های الکلی که می تواند بافت داخل دهان شما را دچار آسیب و حساسیت کند، خودداری نمایید.
  • از مصرف غذاهای حاوی دارچین یا نعناع دوری کنید.
  • از خوردن غذاهای تند و گرم اجتناب نمایید.
  • از مصرف غذاها و نوشیدنی های اسیدی همچون سیب زمینی، آب پرتقال، نوشیدنی های گاز دار و قهوه خودداری کنید.
  • سعی کنید از مارک های خمیر دندان و دهان شویه ملایم یا بدون طعم همچون خمیر دندان های موجود برای دندان های حساس یا خمیر دندان ها و انواع دهانشویه های بدون نعناع یا دارچین استفاده نمایید.
  • از استرس زیاد دوری کنید.

عوارض

عوارضی که سندروم سوزش دهان ممکن است ایجاد کند بطور عمده مربوط به انواع ناراحتی های احتمالی است. این موارد عبارتند از:

  • مشکل در زمان خوابیدن
  • افسردگی
  • تشویش
  • مشکل در خوردن غذا
  • کاهش روحیه اجتماعی فرد
  • خراب شدن روابط

پیشگیری

هیچ راهکار مشخصی برای پیشگیری از سندروم سوزش دهان و زبان وجود ندارد. اما اجتناب از مصرف سیگار و تنباکو، غذاهای اسیدی، غذاهای تند و نوشیدنی های حاوی کربونات، و استرس زیاد، می تواند نقش با اهمیت در کاهش ناراحتی سندروم سوزش دهان یا جلوگیری از تشدید احساس سوزش احتمالی داشته باشد.

سندرم سوزش دهان و زبان و لثه و گلو ممکن است از علتی بجز مشکلات دهان و دندان ناشی شود این بیماری حتی ممکن است به احساس سوز دور دهان نیز منجر شود. روش های درمانی این بیماری عمدتا بسته به علت بیماری سوزش دهان و زبان دارد. از علائم این بیماری احساس سوختگس و سوزش می باشد که گاهی با تلخی دهان نیز همراه است.