علت خشکی دهان و درمان آن

گزرستومی (xerostomia) که معمولاً به عنوان خشکی دهان شناخته می شود، به خودی خود یک بیماری نیست. بلکه در حقیقت این عارضه می تواند نشانه ابتلا به بسیاری بیماری ها و مشکلات دیگر است. این بیماریباعث می شود ترشح بزاق در دهان کاهش پیدا کرده یا متوقف شود. بزاق دهان نقش تعیین کننده در مرطوب کردن دهان و کمک به بلع و چشیدن مزه غذا دارد. علاوه بر این بزاق می تواند به جلوگیری از ایجاد پوسیدگی با شستن غذا و پلاک از روی دندان ها کمک کند و در خنثی کردن محیط اسیدی دهان که برای مینای دندان مضر و خطرناک است، نقش موثر دارد. علت خشکی دهان همیشه ناشی از وجود مششکل دیگری است که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.

اگر سطح بزاق در دهان کاهش پیدا کند، دندان ها و لثه های شما با افزایش ریسک و خطر ایجاد پوسیدگی مواجه خواهند شد. علاوه بر این بیمارانی که به خشکی دهان مبتلا می شوند به احتمال بیشتر دچار بیماری هایی می شوند که بر بافت های نرم دهان تاثیر دارند و برای مثال از این بیماری ها می توان از عفونت مخمر (برفکی) نام برد. علاوه بر این در صورت خشکی دهان ممکن است رژیم غذایی شما نیز به خاطر آسیب دیدن توانایی مزه کردن غذا در مقایسه با شرایط عادی تحت تاثیر قرار گیرد. برای افرادی که از دندان های مصنوعی کامل استفاده می کنند ابتلا به مشکل خشکی دهان می تواند باعث از بین رفتن میزان چسبندگی دندان های مصنوعی در دهان شود. در این رابطه فرد ممکن است احساس کند دندان های مصنوعی در دهان لق شده است.

علائم

هر چند خشکی دهان خود یک علامت بیماری است، اما گاهی اوقات با سایر علایم مشاهده می شود. این علایم به شرح زیر هستند:

  • تشنگی مکرر
  • احساس سوختگی یا سوزش دهان و به خصوص بر روی زبان
  • قرمزی و خشک شدن زبان
  • ایجاد زخم در دهان یا گوشه های لب
  • مشکل در بلعیدن غذا
  • ایجاد مشکل در چشیدن مزه غذا
  • زخم شدن گلو و گرفتن صدا
  • بوی بد دهان و همچنین بوی بد بزاق دهان
  • مشکلات صحبت کردن
  • خشک شدن مسیر هوای بینی
  • خشک شدن و ترک خوردن لب ها
  • افزایش مشکلات دندان پزشکی همچون پوسیدگی دندان و ابتلا به بیماری پریودنتال
  • ایجاد مشکل در استفاده از دندان های مصنوعی
  • ابتلای مکرر به عفونت برفکی در دهان
  • سرماخوردگی
  • تلخی دهان

علت

علت خشکی دهان متفاوت می باشد. برخی از دلایل معمول این مشکل به شرح زیر هستند:

  • تاثیرات جانبی ناشی از مصرف بعضی داروها: مصرف موارد زیادی از داروها می تواند باعث خشکی دهان شود. این داروها شامل تسکین دهنده های درد و داروهای مورد استفاده برای درمان افسردگی، علائم سرما خوردگی، اسپاسم عضلانی و آلرژی است. مصرف این داروها رایج ترین دلیل ابتلا به این بیماری است. علاوه بر این افراد مسن در حالت عادی مقدار زیادی دارو مصرف می کنند و بسیاری از این داروها می تواند باعث ایجاد این عارضه شود. به همین خاطر افراد مسن بطور خاص به احتمالی بیشتر به خشکی دهان مبتلا می شوند.
  • عوارض ناشی از بیماری ها و عفونت ها: خشکی دهان بیشتر در بین افراد مبتلا به بیماری های خاص ایجاد می شود. این بیماری ها شامل دیابت، کم خونی، فیبروز کیستی، روماتیسم مفصلی، فشار خون بالا و عفونت ناشی از بیماری ایدز است. خشکی دهان علاوه بر این می تواند در هنگام ابتلا به سندروم شوگرن نیز ایجاد شود. در این بیماری، پادتن های بدن به بزاق و ترشحات غدد بزاقی حمله می کنند. بعضی از عفونت های ویروسی همچون اوریون نیز می توانند بر ترشح بزاق تاثیر گذاشته و باعث خشکی دهان شود.
  • دهیدراسیون یا کم شدن آب بدن: هر شرایطی که باعث از بین رفتن آب بدن شود عامل موثر در ابتلا به خشکی دهان است. این شرایط شامل تب، عرق کردن زیاد، حالت تهوع همراه با استفراغ، اسهال، از دست دادن خون یا از دست دادن آب بدن از طریق پوست پس از ایجاد سوختگی است.
  • پرتو درمانی: خشکی دهان از عوارض جانبی پرتو درمانی است که برای درمان سرطان در ناحیه سر و گردن استفاده می شود.
  • عمل جراحی برداشتن غدد بزاقی: اگر یک غده بزاقی بیش از حد رشد کرده و توسعه پیدا کند، عمل جراحی برداشتن غدد بزاقی برای رفع مشکل بیمار توصیه می شود.

زمان مراجعه به پزشک

علائم خشکی دهان می تواند به شدت با یکدیگر متفاوت باشد. فقط دندان پزشک یا پزشک می تواند به نحو صحیح وضعیت دهان شما را در ارتباط با خشکی آن بررسی کند. اگر شما با علائم ناشی از خشکی دهان مواجه هستید، با دندان پزشک خود تماس بگیرید. در صورت خشک شدن دهان امکان توسعه سریع پوسیدگی دندان در دهان وجود دارد. اگر شما کم آب می نوشید و نیاز به نوشیدن آب برای بلعیدن غذای خود دارید، با پزشک یا دندان پزشک خود تماس بگیرید.

تشخیص علت

600x448xxerostomia.jpgqa9c03a.pagespeed.ic_.kXajbJsrPUvzxYBikZJF-300x224

خشکی دهان علامت ایجاد مشکل است، و یک بیماری نیست. درباره این مسئله با دندان پزشک و پزشک متخصص صحبت کنید تا با بررسی وضعیت شما علت خشکی دهان مشخص شود. دندان پزشک از شما درباره سابقه درمانی و علائم مشکل و نیز داروهای مصرفی سوال خواهد کرد. این داروها شامل داروهای تجویز شده و داروهای غیر تجویزی و نیز درمان های گیاهی است. علاوه بر این دندان پزشک وضعیت دهان شما را بررسی می کند و به این ترتیب وضعیت ترشح بزاق و نیز وضعیت ترک ها، زخم ها و علائم احتمالی مربوط به ایجاد پوسیدگی و بیماری لثه را مشخص می نماید.

درمان

علائم بیماری قابل درمان است. به هر حال، تا زمانی که دلایل ایجاد مشکل درمان نشود، احتمالاً این شرایط برای شما وجود خواهد داشت. راه های درمان خشکی دهان بستگی به علت آن دارد.اگر غدد بزاقی شما برداشته شده یا دچار آسیب شوند، این شرایط حتی می تواند دائمی نیز باشد. استفاده از رادیو درمانی برای درمان سرطان در ناحیه سر و گردن نیز می تواند بطور دائم بر ترشح بزاق از غدد بزاقی بدن تاثیر داشته باشد. درمان خشکی دهان بر سه حوزه به شرح زیر تمرکز دارد:

  • خلاص شدن از علائم
  • پیشگیری از پوسیدگی دندان
  • افزایش ترشح بزاق در صورت امکان

دکتر به شما توصیه می کند بهداشت دهان و دندان خود را به خوبی رعایت کنید. این کار به معنی این است که باید به نحو صحیح و بطور منظم مسواک زده و نخ دندان بکشید. علاوه بر این لازم است شما ملاقات منظم با دندان پزشک داشته باشید. در مطب، دندان پزشک یا متخصص دهان از ماده فلوراید بر روی دندان های شما استفاده می کند. همچنین ممکن است به شما توصیه شود از دهان شوی حاوی فلوراید در خانه استفاده کنید. در این حالت ممکن است نیاز به همکاری پزشک و دندان پزشک شما برای مدیریت مشکل خشکی دهان وجود داشته باشد.

درمان استفاده شده برای رفع مشکل بستگی به شدت مشکل ایجاد شده و علت خشکی دهان دارد. در این حالت فلوراید درمانی می تواند به پیشگیری از ایجاد پوسیدگی کمک کند. برای بهبود سریع تر می توان از دهان شویه، اسپری یا ژل حاوی بزاق مصنوعی استفاده کرد. علاوه بر این با توجه به شرایط درمانی و تشخیص مشکل، پزشک یا دندان پزشک ممکن است به شما استفاده از داروهایی را تجویز کند که باعث ترشح بیشتر بزاق در دهان می شود. برای کاهش علائم مشکل، اقدامات زیر را انجام دهید:

  • زیاد آب بنوشید تا به این ترتیب مخاط دهان خود را مرطوب نگه دارید. همیشه همراه خود آب داشته باشید و نوشیدن آب را در تمام طول مدت روز انجام دهید.
  • شیرینی های سفت بدون شکر، تکه های یخ یا یخمک بدون شکر بمکید اینکار باعث می شود تا کمتر احساس خشکی دهان داشته باشید.
  • در هنگام جویدن آدامس از آدامس های بدون شکر استفاده کنید.
  • از مرطوب کننده دهان یا مواد جایگزین بزاق استفاده کنید.
  • از دهان شویه ها و شستشو دهنده هایی استفاده کنید که حاوی الکل نباشند.
  • از مصرف غذاهای شور و خشک (مثل شیرینی ها و غذاهای خشک و ترد) و غذاها و نوشیدنی های حاوی سطح بالای شکر خودداری کنید.
  • از مصرف نوشیدنی های حاوی الکل یا کافئین خودداری کنید. این نوشیدنی ها باعث کاهش سطح آب بدن به خاطر افزایش دفعات ادرار و خشکی دهان می شوند.
  • از سیگار کشیدن خودداری نمایید.
  • برای کاهش التهاب بافت های خشک، از مرطوب کننده روی لب ها استفاده کنید و از مسواک نرم برای مسواک زدن دندان ها و لثه های خود بهره گیرید.

پیشگیری

به منظور پیشگیری از خشکی دهان، باید در صورت امکان از عوامل ایجاد کننده آن دوری کرد. برای مثال، اگر بیماری مربوط به مصرف داروهای خاص است، پزشک می تواند داروهایی که خشکی کمتری را به همراه دارند، برای مصرف شما توصیه کند. سعی کنید به مقدار زیاد از داروهای سرما خوردگی و آنتی هیستامین ها استفاده نکنید. شما همچنین می توانید برای پیشگیری یا مدیریت خشکی دهان اقدامات مشخصی را با توجه به نظر پزشک انجام دهید.

خشکی دهان در کودکان، نوزادان و در حاملگی نیز می تواند بروز کند، همچنین ممکن است فقط در صبح و یا در شب باشد. این عارضه همچنین در ماه مبارک رمضان و بعد از مسواک زدن نیز ممکن است احساس شود. با درمان و رفع صحیح علت خشکی دهان، اکثر بیماران احساس بهتری پیدا کرده و غذاها را مجدداً به صورت عادی مزه خواهند کرد. با رعایت مناسب بهداشت دهان، افراد مبتلا به خشکی دهان می توانند مشکلات احتمالی دهان و دندان خود را که به این مشکل مربوط هستند، بطور موثر کاهش دهند.