علت و درمان دندان درد کودکان

مشاهده دندان درد در کودکان خیلی به ندرت اتفاق می افتد، اما در صورت وجود درد در دندان کودک، این مشکل نشان دهنده بیماری دندان ها یا لثه ها است. گاهی اوقات برای کودکی که دارای درد گوش یا فک است، ممکن است به نظر برسد که کودک دندان درد دارد. در حقیقت در این حالت یک درد انعکاسی در کودک مشاهده می شود. درد انعکاسی یک پدیده رایج و متداول در دهان و صورت است. معمولاً زمانی که با این درد مواجه می شویم، تشخیص محل دقیق درد به سختی امکان پذیر است، در حالی که در مورد دندان درد واقعی این حالت اتفاق نمی افتد. کودک شما خيلي زودرنج و تحريک‌پذير شده است و آب زيادي از دهانش بيرون مي‌ريزد. به نظر مي‌رسد که هر کاري مي‌کنيد نمي‌توانيد کوچولوي خود را آرام کنيد و کودک هيچ ميلي به خوردن غذا ندارد. چه اتفاقي براي کودک افتاده است؟ به احتمال زياد کودک شما شاهد دندان در آوردن کودک خود هستید. دست‌هاي خود را تميز کنيد و با نوک انگشت روي خط لثه کودک بکشيد و وجود نشانه‌هاي تورم و التهاب را بررسي کنيد. اگر کودک در حال دندان در آوردن باشد، با فشار مختصر انگشتتان بر روي لثه‌ها، مي‌توانيد درد و ناراحتي او را تسکين بدهيد.

پیدا شدن لثه‌های کودک در زمان خندیدن او، صحنه‌ای بسیار دوست‌داشتنی است. پیدا شدن اولین سفیدی‌های مروارید شکل در دهان کودک هم می‌تواند همین قدر دوست‌داشتنی باشد. دندان در آوردن نوزاد زودتر از سن ۶ ماهگی شروع نمی‌‌شود، اما مراقبت از دندان‌های شیری را باید خیلی زود و از همان اوایل در آمدن آنها شروع کرد. شما خیلی زود متوجه خواهید شد که همه دندان‌های شیری کودک در آمده و رشد کرده‌اند. اما اغلب والدین آن گونه که باید و شاید به دندان‌های شیری کودک خود اهمیت نمی‌دهند و فکر می‌کنند چون این دندان‌ها دائمی نیستند و بالاخره یک روز خواهند ریخت، پس نیازی به مراقبت ندارند. ما در این مقاله واقعیت‌هایی را در مورد دندان شیری برای شما بیان می‌کنیم و امیدواریم در جهت افزایش آگاهی شما و سایر والدین در مورد نحوه مراقبت از دندان‌های شیری در کودکان مفید واقع شود.

علت و علائم

هر چند دندان درد کودکان یک پدیده نادر است، اما متاسفانه علت دندان درد کودکان می تواند از علائم پوسیدگی دندان باشد که می تواند مشکلات فراوانی از جمله نامرتبی و خرابی دندان کودکان را در تمام زندگی برای وی به همراه داشته باشد و فرد را مستلزم انجام ارتودنسی میکند. در این رابطه لازم است به نکات زیر توجه شود:
1. علت دندان درد کودک ایجاد التهاب در بافت نرم دندان (پالپ) است که در بر گیرنده رگ های خونی است و انتهای سلول های عصبی در آن وجود دارد. التهاب پالپ در نتیجه ورود باکتری ها به ناحیه پالپ به خاطر پوسیدگی دندان ایجاد می شود و در نتیجه آن لایه های سخت مواد معدنی دندان یعنی مینا و لایه زیرین آن به نام عاج دندان تخریب می شوند. التهاب پالپ می تواند باعث ایجاد دندان درد شدید شود و به این ترتیب نیاز به درمان های دندانپزشکی کودکان برای خلاص شدن از درد وجود دارد. علائم التهاب پالپ در کودکان در مراحل اولیه با رشد درد لحظه ای با گذشت زمان و بطور خاص در طول روزهای تعطیل همراه است. در این حالت میکروب های بیماری زا و مواد غذایی باقیمانده به عصب دندان نفوذ می کنند و به این ترتیب التهاب پالپ شروع می شود.
2. فرآیند تخریب بافت سخت دندان در اصطلاح کرم خوردگی یا پوسیدگی نامیده می شود. هنگامی که دندان دچار کرم خوردگی می شود نیز ممکن است کودک با درد مواجه شود، اما این درد فقط در نتیجه تماس مستقیم دندان با محرک هایی همچون آب گرم یا سرد ایجاد می شود. اگر پالپ دچار التهاب شود، درد دندان بطور ناگهانی نه تنها در زمان تماس با محرک ها (در طول زمان غذا خوردن) احساس می شود، بلکه علاوه بر این ممکن است در هر زمان دیگر به خصوص در طول شب نیز احساس شود. گاهی اوقات این درد می تواند شدید و یک مشکل پایدار و با دوام باشد.

13

3. درد در دهان کودکان زیر یک سال اغلب به خاطر ابتلا به عفونت برفکی مشاهده می شود. در این حالت کودک ممکن است احساس ناراحتی نداشته باشد و علائمی را در این رابطه تا زمان غذا خوردن از خود نشان ندهد، اما پس از چند بار مکیدن شیر کودک با ناراحتی سر شیشه شیر یا سینه مادر را از دهان خود بیرون می کند. معمولاً در اینگونه مواقع در داخل دهان کودک لکه های قرمز یا سفید رنگ بر روی زبان و داخل گونه ها ایجاد شده است. این لکه ها مشابه قطره های چکیده شده شیر هستند که پس از غذا خوردن در دهان کودک باقی مانده است. برای تشخیص این لکه ها، لازم است که با آرامی آنها را با انگشت یا قاشق لمس کنید. با انجام این کار لکه های شیر از بین می روند، در حالی که لکه های برفکی در جای خود باقی خواهند ماند. این ناراحتی ناشی از دندان درد کودکان نیست بلکه ناشی از برفکی که در دهان کودک وجود دارد می باشد. اگر یک بچه دچار زخم های برفکی در دهان شود، ممکن است این عارضه در ناحیه اندام تناسلی و مقعد وی نیز مشاهده شود که در اصطلاح باعث سوختگی ادرار خواهد شد. اگر شما به بچه از سینه خود شیر می دهید، سر سینه شما نیز می تواند دچار آلودگی شود و این آلودگی به دهان کودک منتقل شود. درصورت ابتلای کودک به عفونت دندان هم باید سریعا او را نزد پزشک ببرید. درمان عفونت دندان کودکان بسیار حائز اهمیت است.
4. درد در دهان کودکان بزرگتر معمولاً در نتیجه تب خال مشاهده می شود (تب خال عفونتی است که در نتیجه ویروس هرپس ایجاد می شود). هنگامی که عفونت ویروس هرپس با درد در دهان همراه شود، کودک ممکن است احساس خستگی کرده و به واسطه تب بی تحرک شود. در این حالت دهان کودک ممکن است به قدری دردناک شود که حتی از شیر خوردن خودداری کرده و به دفعات سینه مادر را رها کند. در اینگونه مواقع کودک احتمالاً توانایی فرو بردن آب دهان خود را نیز ندارد. لب ها، زبان، لثه ها، و کل بافت داخل دهان ممکن است در این رابطه دچار زخم ها و تاول های کوچک شود. همچنین احتمال دارد غدد لنفاوی گردن در نتیجه این عارضه به شدت افزایش پیدا کند. هر چند مواجه شدن با این شرایط به شدت دردناک است، برای این مشکل برخلاف درمان عفونت دندان ، درمان موثر وجود ندارد و با گذشت زمان عارضه به خودی خود بر طرف می شود در ابتدا ممکن است این مشکل با دندان درد کودکان اشتباه گرفته شود. در این حالت اوج درد برای چند روز ادامه دارد. آفت حباب هایی را تشکیل می دهد که مخاط دهان را پوشش داده و برای 10 روز ماندگاری و دوام دارد.
5. تک زخم ها در دهان که گاهی اوقات 2 تا 3 مورد آن در دهان مشاهده می شود می تواند عامل اصلی درد دهان در کودکان بزرگتر باشد. بر خلاف تب خال، در این حالت فقط 1 تا 2 زخم در دهان کودک مشاهده می شود و حالت عمومی بدن طبیعی است و فقط غدد لنفاوی در ناحیه گردن کمی برجسته می شوند. آفت یک عفونت ایجاد شده بر روی غشای داخل دهان است که از دایره های سفید یا زرد تشکیل می شود و مرکز آن خاکستری رنگ می باشد. محل این آفت ها به شدت دردناک است. گاهی اوقات دلیل ایجاد این مشکل نامشخص است، هر چند در اکثر مواقع علت آن به خاطر آسیب های وارد شده به غشای داخل دهان است. برای مثال وجود استخوان در غذا، گاز گرفتن گونه، و موارد مانند آن همگی صدمه هایی را به غشای دهان وارد می کنند که می تواند باعث ایجاد این مشکل شود. دوام و ماندگاری این نوع زخم ها در دهان معمولاً تا پنج روز است.
6. زخم های دهانی تقریباً در زمان های مختلف در بین همه افراد مشاهده می شوند، اما این زخم ها کودکان را در معرض استرس یا بیماری قرار می دهند و به همین خاطر نتایج حاصل از آنها جدی تر از بزرگسالان است. اگر شما دندان های خود را بطور منظم تمیز کنید و از سلامت کلی بدن خود مراقبت نمایید، احتمال ایجاد این مشکل بطور چشمگیر کاهش پیدا خواهد کرد. در حالت های نادر، وجود زخم های متعدد به صورت مزمن می تواند نشانه بیماری باشد که درباره آن لازم است با پزشک متخصص ملاقات شود.
7. گاهی اوقات وجود درد در ناحیه دهان که ممکن است با درد دندان کودکان اشتباه گرفته شود تاثیر جانبی مصرف برخی از داروها مثل آنتی بیوتیک ها است. اگر کودک شما هنگام مصرف این دارو یا هر داروی دیگر با التهاب دهان مواجه شد، لازم است شما این موضوع را با پزشک در میان گذارید.

عصب‌کشی (روت کانال‌تراپی) با هدف ترمیم و حفظ دندانی انجام می‌شود که پوسیدگی وسیع دارد یا عفونی شده است. عصب و پالپ (مغز) دندان در عمل عصب‌کشی درآورده می‌شود و داخل کانال‌های ریشه و دندان پس از پاکسازی با مواد مخصوص پر و درزبندی می‌شود. چنانچه ترمیم ریشه دندان انجام نشود، بافت اطراف دندان عفونت می‌کند و آبسه ایجاد می‌شود.

درمان

برای درمان دندان درد پنج گام زیر را می توان مورد توجه قرار داد:
1. نخ دندان کشیدن: استفاده از نخ دندان به خارج شدن مواد غذایی باقیمانده بین دندان ها که می توانند باعث ایجاد درد دندان کودکان شوند، کمک می کند.
2. دهان شویه با آب نمک گرم: استفاده از محلول آب نمک و دهان شویه کردن آن و نیز نگه داشتن محلول بر روی موضع درد می تواند باعث درمان دندان درد شدید و کاهش التهاب شود.
3. استفاده از کمپرس آب سرد: انجام این کار می تواند به کاهش درد و ورم ایجاد شده کمک کند. از این روش برای حدود 15 دقیقه استفاده کنید و پس از آن برای بیست دقیقه این کار را متوقف کنید.
4. مصرف ایبوپروفن یا استامینوفن: استفاده از دوز مناسب دارو با توجه به سن کودک و مدیریت منظم آن مطابق دستورالعمل مصرف می تواند به تسکین دندان درد کودکان کمک کند.
زمان مراجعه به دندانپزشک
در صورت مشاهده شرایط زیر بلافاصله با دندان پزشک کودک خود تماس بگیرید:
• جهت درمان دندان درد شدید .
• کودک تب داشته باشد (بیش از 100 درجه فارنهایت یا 37.8 درجه سانتیگراد).
• در صورت کودک ورم مشاهده شود.
• کودک شما بسیار بیمار به نظر برسد.
در صورت وجود شرایط زیر در با دندان پزشک تماس بگیرید (شرایط زیر نسبت به شرایط ذکر در بالا فوریت کمتری دارند):
• دندان درد کودکان برای بیش از یک روز دوام داشته باشد.
• شما نگرانی ها و سوالات دیگری دارید که لازم است آنها را با دندان پزشک در میان گذارید.

در هنگام دندان درد کودکان چه کنیم؟

14

ابتدا آرامش خود را حفظ کنید. در صورتی که درد دندان کودکان با تب و ورم صورت همراه نیست، معمولاً این درد نیاز به اقدامات اورژانسی ندارد. به هر حال هر مورد درد دندان که باعث بیدار شدن کودک در شب شود یا تا روز بعد دوام داشته باشد، باید توسط دندان پزشک بطور تخصصی ارزیابی شود. حتی اگر مشکل یک پوسیدگی محدود باشد (رایج ترین دلیل ایجاد درد دندان کودکان)، نباید به مشکل بی توجهی شود. عدم درمان سریع دندان درد می تواند باعث شود یک ناراحتی کوچک و ناچیز به یک مشکل جدی همچون آبسه دردناک دندان تبدیل شود.

در عمل برای خلاصی از درد دندان کودکان می توان از چند روش خانگی تا زمان مراجعه به مطب دندان پزشک استفاده کرد. در این حالت لازم است شما از کودک بخواهید محل دقیق ایجاد درد دندان در کودکان را به شما نشان دهد و درباره زمان و چگونگی شروع درد با شما صحبت کند. سپس، ناحیه مورد نظر را از نزدیک بررسی و معاینه کنید. در بررسی خود به دنبال نقاط قهوه ای روشن و سیاهی دندان کودکان یا حتی درمان خرابی دندان (سوراخ های) بسیار ریز در سطح رویه دندان یا در بین دندان ها باشید. علاوه بر این لازم است بافت لثه اطراف دندان در ارتباط با وجود زخم یا ورم مورد بررسی دقیق قرار گیرد. شما ممکن است در نتیجه بررسی های انجام شده با شواهدی مواجه شوید که نشان دهنده صدمه های خاص همچون یک بریدگی یا کبودی باشد. همچنین در صورتی که فقط ورم در ناحیه مورد نظر مشاهده شود، این موضوع می تواند به معنی تشکیل یک آبسه باشد. اگر همه چیز عادی به نظر برسد، سعی کنید به آرامی از نخ دندان برای دندان آسیب دیده استفاده کنید. انجام این کار می تواند باعث خروج مواد غذایی احتمالی باقیمانده در بین دندان ها شود که این مواد غذایی می تواند باعث ایجاد درد و فشار شده باشد.

اگر دندان درد کودکان همچنان ادامه داشت، شما می توانید از مقدار مناسب داروی ایبوپروفن یا استامینوفن برای کودک استفاده کنید یا بسته یخ را در خارج از فک یک دقیقه قرار داده و یک دقیقه بردارید و این کار را چندین بار تکرار کنید. به هر حال حتی اگر توانستید با اقدامات انجام شده درد را فوراً از بین ببرید، وضعیتی که باعث ایجاد دندان درد کودکان شده است را فراموش نکنید. تا زمانی که مطمئن نشده اید چرا درد دندان ایجاد شده است، شما باید کودک را برای معاینه نزد دندان پزشک ببرید. انجام این کار می تواند خیال شما را راحت کند و شاید بتواند از مشکلات بزرگتر احتمالی که در حال شکل گیری است، جلوگیری نماید. دندانپزشکی در کودکان تفاوت چندانی با بزرگسالان ندارد بنابراین تمام دندانپزشکان می توانند در مورد دندان درد کودکان نظر دهند و اقدام به درمان دندان و رفع مشکل موجود کنند.

 

پیشگیری

در اینجا به ذکر بعضی از اقدامات می پردازیم که با انجام آنها می تواند از دندن درد کودکان پیشگیری کنید. از کودک خود بخواهید دندان های خود را مسواک بزند و بر مسواک زدن دندان های آسیاب پس از هر بار غذا خوردن تاکید کنید. مطمئن شوید که برای مسواک زدن از خمیر دندان حاوی فلوراید استفاده می کنید. اگر سیستم آب شهر شما به میزان کافی فلوراید به آب اضافه می کند، درباره لزوم مصرف فلوراید با دندان پزشک متخصص صحبت کنید. همچنین لازم است مطمئن شوید که دندان های کودک شما بطور منظم توسط دندان پزشک مورد معاینه قرار می گیرد.
دندان درد کودکان نسبتا شایع نیست و فقط در موارد کمی این مشکل مشاهده می شود. دندان درد در کودکان ممکن است در ارتباط با برفک دهان، درد لثه، تب خال و ... نیز باشد و تنها مربوط به دندان نباشد. گاهی ممکن است دندان درد در هنگام جویدن بروز یابد، در هر صورت نیاز است که دندان درد کودکان جدی گرفته شود. سیاهی دندان کودکان ممکن است در اثر مصرف قطره آهن باشد اما در هر صورت نشان دادن این لکه ها به دندان پزشک کودکان می تواند مفید باشد. خدمات دندانپزشکی کودکان تفاوتی با دندانپزشکی بزرگسالان ندارد.